Šta jedu kosmonauti: BUDUĆNOST JE U ALGAMA!

Ruski stručnjaci za ishranu i trenutno su u potrazi za novim tehnologijama koje bi sačuvale svježinu hrane duže od pet godina. Razmatraju se i mogućnosti kuhanja svježih namirnica koje bi se uzgajale direktno na kosmičkom brodu, te se kao najlogičnije rješenje nameću bašte sa svježim voćem i povrćem, dok bezbjednost mlijeka i mesa još uvijek nije postignuta.

U bliskoj budućnosti Rusi ne planiraju velike promjene u tehnologiji pripreme kosmičke hrane, jedino će se mijenjati meni – pojaviće se neka nova jela, a neka će se izbaciti. Jelovnik za ruske kosmonaute formira se u zavisnosti od potreba i ukusa konkretne osobe.

S druge strane, u NASA napominju da će preći na sastavljanje posebnog vegetarijanskog menija za učesnike misije na Mars, čiji se zvanični početak očekuje u naredne dvije godine, a trebalo bi da traje oko 520 dana. Ruski stručnjaci za ishranu i trenutno su u potrazi za novim tehnologijama koje bi sačuvale svježinu hrane duže od pet godina. Razmatraju se i mogućnosti kuhanja svježih namirnica koje bi se uzgajale direktno na kosmičkom brodu, te se kao najlogičnije rješenje nameću bašte sa svježim voćem i povrćem, dok bezbjednost mlijeka i mesa još uvijek nije postignuta.

Trajanje interplanetarnog putovanja može da varira od nekoliko dana do nekoliko godina, i očigledno je da kratkoročni i dugoročni kosmički letovi zatijevaju fundamentalno različite načine organizacije ishrane kosmonauta.

 Trpezarjski sto u kosmosu

Da bi ručao, kosmonaut mora da razreže vakuum kesu po liniji u boji, pažljivo napuni obilježeni dio određenom količinom vode i kesu protrese. Bez obzira na to šta je u paketu – supa od povrća, tjestenina s gljivama ili sok – procesi „kuhanja“ su isti. Ukoliko se sve uradi pravilno, vakuum kesa može se bezbjedno preokrenuti, jer pakovanje ima dva sloja, i upotebljava se posebna cjevčica za konzumiranje sadržaja.

Osim toga, postoji i poseban sigurnosni ventil koji će blokirati sadržaj i neće dozvoliti da se razlije. U vakuum kesama obično se nalaze supe od povrća, salate, voćni sokovi, garnirunzi i neka jela od mesa, dok se u konzerve pakuje gulaš, piletina u pikantnom sosu, smuđ na poljski način, jagnjetina s povrćem, omlet s piletinom, azu i sirevi. U meni svemirskog restorana ulaze nekoliko vrsta supa: „seoska“, supa od rasola s mesom, borš, harčo, supa od riže, supa od graška, i druge.

Glavno jelo čine konzervirana mesa i pire od krompira, salata od cvekle, prženi plavi patlidzan s krompirom, prženo goveđe meso s pirinčem i povrćem. Za desert – švapski sir s orasima, izgnječene oslađene brusnice, čokoladne bombone, krekeri i različite vrste keksa, suho voće, slatki bademi, jabuke i orasi.

Sva hrana priprema se od ekološki čistih proizvoda, bez dodatnih boja, konzervansa, pojačivača ukusa i mirisa. Ponekad je kosmonautima potrebno i dohranjivanje, pa koriste s vremena na vrijeme usjeve koje uzgajaju u staklenicima na kosmičkoj stanici.

Da pribor ne odleti

Kosmonautima se naročito dopada to što nikada ne peru sudove u svemiru, jer se svi proizvodi dostavljaju na stanicu u jednokratnim paketima. Nakon obroka, „čaše“ i „tanjiri“ jednostavno se bacaju.

Pribor za jelo je malo modifikovan, ima samo malo produžene drške koje su neophodne da bi se zahvatila hrana iz dubljih kesa. Svakom priboru za jelo dodate su posebne čičak-trake za ljepljenje za sto, inače bi odletjelo.

„Postavljanje“ stola na orbiti takođe je neobično. Za posebne obroke koristi se i poseban pribor, koji se donekle razlikuje od zemaljskog, a sam „trpezarijski sto“ obavezno je opremljen usisivačem mrvica (koji na Zemlji nije potreban).

Na svemirskom trpezarijskom stolu još postoji i specijalna kanta za odlaganje kesa od vakumirane sublimirane hrane, koja se kasnije zatvara u specijalne kontejnere i zajedno sa zapečaćenim kontejnerima ljudskih bioloških otpadaka, teretnim kosmičkim brodom „Progres“ odnose s kosmičke stanice i sagorijevaju pri ulasku u gornje slojeve atmosfere Zemlje.

 Kako kosmonauti piju vodu

Neminovno se postavlja pitanje kako obezbijediti nesmetani unos hrane i pića čovjeku koji je u bestežinskom stanju? Ono što je u običnim gravitacionim uslovima vrlo jednostavna i prirodna stvar, o čemu se gotovo nikada i ne misli, u kabini svemirskog broda postaje veoma velik problem.

Recimo, pokušajte da pijete vodu koja sasvim ne pada, nego pliva po okolini, ili da progutate komadić hljeba koji vam zastaje u ustima, i, uprkos svim vašim naporima, ne može da krene nimalo dalje od jednjaka.

U bestežinskom stanju voda, ili bilo koja druga tečnost, ponaša se veoma neobično. Oslobođena zemljine teže ona lako isklizne iz posude i lebdi u vazduhu kabine kosmičkog broda, ili se raspada u male lopte, tako da površinski napon predstavlja jedinu silu koja povezuje molekule tečnosti međusobno. Lebdeće kapi tečnosti opasne su za čovjeka, jer s udisanjem vazduha tečnost može dospjeti do respiratornih puteva, što izaziva gušenje.

Isto tako podmukle su i mrvice suhe hrane ili hljeba. U najboljem slučaju, može izazvati kašalj, a u najgorem inflamatorne procese na plućima.

Kako riješiti problem s vodom? Neophodno je naći načina da se voda za kosmonaute dobija na samom kosmičkom bordu. U kosmosu nema čiste vode, pa je moguće samo prečistiti „staru“ pod određenim uslovima, odnosno koristiti već upotrebljenu vodu. Prosječna odrasla osoba oslobodi oko 2,5 litara dnevno vode. Pravilnim načinom prečišćavanja ona se može ponovo upotrebiti. Stvaranje specijalnih sistema za prečišćavanje vode u kabinama kosmičkog broda sasvim je realna i funkcionalna stvar.

Nevjerovatne alge

Razvojni problem ishrane na dugim ekspedicijama, kao što je trenutno priprema za ekspediciju na Mars, takođe predstavlja ozbiljan problem, koji može biti rješiv u nekoliko pravaca. Najefektivnijim se može smatrati put koji je predložio još otac kosmonautike Ciolkovski: da se u toku svemirskih letova koriste zemaljska rastinja koja imaju visok prinos.

U tom smislu, nakon predloga Kineza, i ruski kosmonauti počeli su da gaje alge, čije pojedine vrste imaju veliku perspektivu u kosmonautskoj ishrani. Alge su izuzetno izdržljive i brzo se razmnožavaju. Neke od njih, pod povoljnim uslovima, mogu tokom jednog jedinog dana da povećaju sopstvenu masu i za 7-12 puta.

Ovaj priraštaj se objašnjava velikom apsorpcijom sunčeve energije, više i brže od ostalih biljaka. Za povećanje sopstvene težine alge koriste dosta, skoro sedam procenata sunčeve energije, dok većina zemaljskih biljaka koristi čak manje od jednog procenta sunčeve energije.

Postoji još jedna veoma važna osobina nekih algi: u procesu sopstvenog životnog metabolizma, alge sintetišu veliku količinu bjelančevina, masti, ugljenih hidrata i vitamina. A fascinantno je da neke vrste algi mogu i da koriste supstance koje izlučuju ljudi i životinje.

Stoga, u svemirskim brodovima u budućnosti će se istovremeno nadopunjavati procesi čišćenja otpadnih materija, od kojih stvarati nove upotrebljive materije i vode, tako neophodne za ljudsku ishranu i život u svemiru.

Terapija za kosmonaute

  KRIOSAUNA – KLJUČ VITALNOSTI

Prilagođavanje organizma specifičnim bestežinskim uslovima može biti veliki problem. Radi se o tzv. redistribuciji hemodinamike, odnosno preraspodjele krvi u tijelu. Krv jurne u glavu i vidljivo je oticanje lica i vrata, začepljen nos… Srećom, ovo traje samo prvih nekoliko dana, a postoje i posebna odijela od gume koja sprečavaju ovako drastične promjene mišića i tkiva.

Svi kosmonauti prolaze kroz različita testiranja putem kojih stiču i neprocjenjiva iskustva. Razvijaju sopstveni osjećaj, prije svega upoznaju svoje tijelo i njegove granice, usavršavaju sposobnosti, uče kako pravilno da reaguju u određenim situacijama…

Od izuzetne važnosti je i fizički trening, jer je neophodno da imaju dobru kondiciju: svako jutro rade vježbe koje se sastoje od osnovnih gimnastičkih pokreta (savijanje, čučnjevi, istezanje) i kardio-programa (trčanje).

Kad je riječ o proizvodima kojima potpomažu zdravlje, uglavnom se to odnosi na vitamine. Prije svega, važno je održavanje optimalnog nivoa kalcijuma (za rad srca), kao i redovan unos vitamina B i D – jer ne postoji mogućnost da se on proizvodi u kosmosu (uprkos visokom nivou sunčevog zračenja).

Prilagođavanje organizma specifičnim bestežinskim uslovima može biti veliki problem. Radi se o tzv. redistribuciji hemodinamike, odnosno preraspodjele krvi u tijelu. Krv jurne u glavu i vidljivo je oticanje lica i vrata, začepljen nos… Srećom, ovo traje samo prvih nekoliko dana, a postoje i posebna odijela od gume koja sprečavaju ovako drastične promjene mišića i tkiva.

ISHRANA I RECEPTI ZA KOSMONAUTE

  Azu na tatarski način

Potrebno je: 600 g teletine, 600 g krompira, tri kisela krastavca, 1 glavica crnog luka, 200 g paradajza ili njegovog soka, 2 čehna bijelog luka, biljno ulje, puter, supena kašika brašna, zeleni korijander ili peršun, so, mljeveni crni biber, crvena ljuta paprika po ukusu

Teletinu isjecite na komadiće duge 5 cm i debljine 1 cm. U dubokoj tavi zagrijte dvije kašike putera i stavite meso da se prži oko dvadeset minuta. Nalijte toplu, prokuhanu vodu, poklopite, snizite temperaturu i kuhajte oko pola sata. Dodajte luk isječen na kockice, malo brašna i pomiješajte. Dinstajte dok luk ne omekša, najviše pet minuta. Dodajte paradajz i kuhajte meso još pet minuta na umjerenoj vatri.

Kisele krastavce isjecite na kolutove i dodajte mesu, izmješajte i krčkajte još pet minuta. U međuvremenu, dok ste pripremali meso, očistite krompir, isjecite ga po dužini i dopola obarite. Kad je krompir poluobaren, u posebnu posudu zagrijte tri kašike biljnog ulja i pržite krompir do kraja. Malo posolite. Dodajte krompir mesu, promješajte i kuhajte sve zajedno poklopljeno pet minuta. Bijeli luk očistite, isjeckajte i dodajte jelu. Možete dodati i isjeckano zeleno bilje.

 Sitni sir sa suhim grožđem 

Potrebno je: 1 kg švapskog sira, 200 g putera, 5 jaja, 200 g šećera, 1 vanil-šećer, 400 ml pavlake, 100 g oraha, 100 g suhog grožđa, 100 g žele bombona, sok i kora od jednog limuna.

Sir procijedite kroz sito. Dodajte omekšali (ali ne sasvim rastopljeni) maslac, dobro promješajte. Dodajte vanil-šećer, koru i sok od jednog limuna (ukloniti sjemenke) i ostavite masu u frižideru. Umutite bjelanca sa šećerom u čvrst snijeg, dodajte jedno po jedno žumance. Kad je masa čvrsto ulupana, kašikom dodajite pavlaku i polako miješajte.

Nasjeckajte orahe i žele bombone i dodajtite ih siru, kao i suho grožđe koje ste prethodno oprali i potopiloi u malo ruma da nabubri. Na kraju siru polako dodajte masu od jaja, neprekidno mješajući. Dobijenu smjesu stavite u posudu u kojoj će se služiti i ostavite u frižideru.

 Salata od algi s krabama 

Potrebno je: 2 svježa krastavca, 200 g konzervirane krabe, 400 g mariniranih algi, malo crvenog ribljeg kavijara i 100 g majoneza.

Svježe krastavce očistite i krupno narendajte pa ostavite da se dobro ocijede. Rakove (krabe) izvadite iz konzerve i takođe ostavite na kuhinjski papir da se ocijede. U marinirane alge dodajte krastavac pa promiješajte. Na kraju dodajte krabe i majonez. Na tanjiru formirajte kupu veličine pesnice i odgore ukrasite crvenim kavijarom. Ne treba soliti.

Komentari

komentara